Bir: yurt dışında yaşayan ortak ve burada yaşayan müdür
Bu yıl başında Dubai serbest bölgelerinden birinde kurulmuş bir ticaret şirketi: Orta Asya'da yaşayan ve taşınmaya hiç niyeti olmayan tek bir ortak ve şirketi günlük olarak yöneten mukim bir müdür — ki bu kişi, tesadüfe bakın, Polaris'ten alınmış bir itirazsızlık yazısıyla ben oluyorum. Bir banka hafta içinde hesabı onayladı. Her şirketin sahip olması gereken yedek hesap olarak açtığımız ikinci banka ise artık her bankanın gönderdiği soruları gönderdi: sahibi BAE'de değilse şirket neden BAE'de; müdür ne iş yapıyor ve ona kim ödüyor; sahibin hizmet sağlayıcıyla herhangi bir ilişkisi var mı; sahibi buraya ne zaman taşınacak; şirket kimleri istihdam edecek.
Bu soruların hiçbiri düşmanca değil, hiçbiri de yeni değil. Yeni olan, yazılı olarak ve sırayla sorulmaları, cevapların da dosyalanması. Banka müşteriyi sevip sevmediğine karar vermiyor. Kendi denetçisinin okuyacağı kaydı oluşturuyor; ABD Hazinesi'nin üç BAE ticaret şirketini listeye aldığı ve FinCEN'in Dubai IP adreslerini bir uyarı işaretleri listesine koyduğu bir haftanın ardından o kaydın kendi ayakları üzerinde durabilmesi gerekiyor.
Bu yüzden verdiğimiz cevaplar kısa, doğru ve iki dosyada da aynıydı. Şirketin BAE'de kurulması ticari bir karardır, çünkü mallara ve müşterilere buradan ulaşılıyor. Mukim müdür operasyonları yürütüyor ve bunun karşılığında ücret alıyor; hissesi yok, kârda da hakkı yok. Sahibin hizmet sağlayıcıyla hizmet sözleşmesi dışında hiçbir bağı yok. Sahibi için oturum ileride mümkün, ama işin hiçbir yanı bunu gerektirmediği için başvuru yapılmadı. Personel hesap açıldığında işe alınacak; çünkü hesap olmadan Ücret Koruma Sistemi üzerinden maaş ödenemez.
Ders, bankaların zor olduğu değil. Ortağı ve müdürü farklı ülkelerde bulunan farklı kişiler olan bir şirketin bir hikâyesi vardır ve bu hikâye ilk hesap açılış formundan önce yazıya dökülmelidir; iki bankada farklı kelimelerle doğaçlama anlatılmamalıdır. Aynı soruya verilen iki tutarsız cevap, bildiğim kadarıyla bir dosyanın kapanmasının en hızlı yoludur.
İki: konsey varlıklarıma el koyabilir mi?
Doğu Afrika'da fabrikası olan ve pasaportu bu şehirdeki her bankanın dosyasını iki kez okumasına yol açan bir kurucu, bir aracı vasıtasıyla holding yapısı için bize geldi. Tröst istemişti. Biz vakıf önerdik — mahkemeleri ve adresi istiyorsa DIFC, aynı yetkileri işletme maliyetinin çok küçük bir kısmına istiyorsa RAK ICC — ve kabul etti. Ardından yine aracı üzerinden, bir müşterinin ne satın aldığını gerçekten anladığını gösteren soru geldi: vakfın bir konseyi varsa, konsey üyeleri varlıkları ya da şirketi elimden alabilir mi?
Doğru bir soru ve dolaysız bir cevabı hak ediyor. Konsey bir tröst yöneticisi (trustee) değildir. Hiçbir intifa hakkı yoktur ve hem DIFC hem RAK ICC vakıf rejimlerinde, önemli kararları — satışları, takyidatları, lehtar değişikliklerini, konseyin kendisindeki değişiklikleri — kurucuya, bir gözetmene ya da kurucunun kontrol ettiği tanımlı bir çoğunluğa saklı tutan bir vakıf senedi ve iç yönergeyle bağlanabilir. İki üyelik asgari şart, kurucu ve bir tüzel kişi tarafından karşılanabilir; işletme şirketinin kendisi de konseyde yer alabilir. Risk, hukukun bir konseyin varlıklarla kaçmasına izin vermesi değil. Risk, konseye vermesi gerekmeyen yetkileri veren özensiz yazılmış bir vakıf senedi ve saklı tutulan konulara ilişkin hükmü okumadan imzalayan bir kurucudur.
Ayrıca, kendisinin önce ticaret şirketini kurup sonra devretmesi yerine vakfın bizzat ticaret şirketinin kurucusu olup olamayacağını sordu. Olabilir ve genellikle daha temizdir: vakıf hisselere kuruluşta iştirak eder, pay defterinde hiçbir zaman devir görünmez; fabrikanın işletme riskinin dışında tutulmasını istediği ekipman, formülasyonlar, lisanslar ve süreç şemaları da hiçbir zaman şahsen ona ait olmamış bir araca gider. Vakfın yapamayacağı şey ise — ve bunu notta açıkça yazdık — onu bir yaptırım kaynaklı dondurmadan ya da bir ceza mahkemesi kararından korumaktır; vakıf kurucuya yönelik özel taleplere karşı korur ve ürünün dürüst sınırı budur.
Üç: tek bir masada yirmi vize
Bir danışman, yirmi çalışan oturma vizesi olan bir DIFC Innovation Hub şirketi istedi. Innovation lisansı DIFC'nin en makul fiyatlı ürünlerinden biri: kuruluş ve ilk ticari lisans birlikte birkaç bin dirhem, veri koruma kaydı bin dirhemin altında ve Innovation Hub'da paylaşımlı bir masa yılda yaklaşık 22.000 AED. Paylaşımlı bir masanın yapmadığı şey ise yirmi kişiye sponsor olmak. DIFC vize hakkını işyerine göre tahsis ediyor ve bir masa kabaca üç, bazen daha az vize taşıyor. Yirmi vize gerçek bir ofis demek; DIFC'de gerçek bir ofis de en küçük birim için yılda kabaca 23.000 AED'den başlıyor ve vize sayısının gerektirdiği her metrekareyle hızla tırmanıyor.
Bunu anlatıyorum, çünkü talep yaygın, hesap ise öyle değil. DIFC'nin kuruluş kartı ve kişisel sponsorluk depozitosu şirket başına bir kez ödenir; istihdam paketi kişi başına ödenir; kaç kişi olabileceğine ise işyeri karar verir. Kendisine Innovation lisansının bir masa fiyatına yirmi vize sağladığı söylenmiş bir müşteriye, üç parçasından ikisi doğru olan bir şey söylenmiştir. Danışmana yaptığımız teklif masayı dürüstçe fiyatladı, ofis alternatifini dürüstçe fiyatladı ve yirmi vizenin hangisini gerektirdiğini açıkça söyledi.
Bunların hiçbiri DIFC'den bir şikâyet değil. DIFC ülkedeki en şeffaf ücret tarifesine sahip ve aktardığım her kalem, ödediğimiz bir hizmet talebinden geliyor. Bir şikâyet varsa, o da lisansı fiyatlayıp işyerini sonraya bırakan tekliflere ilişkin.
Üçünün ortak noktası
Bir bankaya anlatılmadan önce yazıya dökülmesi gereken bir hikâye. İmzalanmadan önce okunması gereken bir vakıf senedi. Vaat edilmeden önce fiyatlanması gereken bir vize sayısı. Her durumda hukuk tam olarak söylediği şeyi yaptı; risk, ürün ile onun açıklaması arasındaki boşluktaydı. Bu boşluğu kapatmak, bir kurumsal hizmet sağlayıcının var olma nedeninin büyük kısmıdır ve indirimle satın alınamayacak kısım da tam olarak odur.
Mohanad Almeshal, Dubai'de lisanslı bir Tröst ve Kurumsal Hizmet Sağlayıcısı olan Polaris Corporate Services'in Kurucu Ortağı ve Kurumsal Hukuk Müşaviridir. Anlatılan vakalar gerçektir; kimliği belirleyen ayrıntılar değildir.