BAE'de kurumlar vergisinin hayata geçirilmesi hiçbir zaman kolay olmayacaktı. Ancak ülkenin 40'ı aşkın serbest bölgesinde faaliyet gösteren binlerce şirket için bu rejim, sonuçları ağır olan belirgin bir soru doğurdu. Nitelikli Serbest Bölge Kişisi sınıflandırması, bir şirketin kârları üzerinden hiç vergi mi ödeyeceğini yoksa yüzde dokuz mu ödeyeceğini belirleyen mekanizmadır.
Uygulamasının ikinci yılında hayli yol almış olan QFZP çerçevesi, teorik bir kavram olmaktan çıkıp acil bir uygulama meselesine dönüştü. Federal Vergi Dairesi (FTA) inceleme yapıyor, tarhiyat düzenliyor ve ceza kesiyor. Özensiz uyum için açık olan fırsat penceresi artık kapandı.
Sıfır Oran Vaadi — ve Koşulları
İlk bakışta öne çıkan vaat oldukça cazip görünür: QFZP statüsünü elde eden serbest bölge şirketleri "nitelikli gelir" üzerinden %0 kurumlar vergisi öder. Ancak bu statüyü kazandıran koşullar hem zorlu hem birbirine bağlıdır. Dahası bu koşullar, mali denetim olmadan faaliyet göstermeye alışmış şirketler için pek çok önemli noktada beklentinin tam tersi yöndedir.
Bir şirketin QFZP statüsünü kazanması ve koruması için aşağıdaki koşulların tamamını aynı anda yerine getirmesi gerekir. Şirket, serbest bölgede yeterli ekonomik öze sahip olmalıdır; yani gerçek çalışanları, gerçek harcamaları ve raporladığı gelirle orantılı fiziksel varlıkları bulunmalıdır. 2023 tarihli 55 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda tanımlandığı biçimde nitelikli gelir elde etmelidir. Yetkili bir denetçi tarafından hazırlanmış denetlenmiş mali tablolar tutmalıdır. İlişkili taraflarla yaptığı her işlemde transfer fiyatlandırması kurallarına uymalıdır. Ayrıca standart oran üzerinden kurumlar vergisine tabi olmayı tercih etmemiş olmalıdır.
Bu koşullardan yalnızca birinin bile sağlanamaması, şirketi tüm vergi dönemi boyunca %0 oranından mahrum bırakır. Kısmen nitelik kazanmak diye bir durum söz konusu değildir.
Nitelikli Gelir Tuzağı
QFZP konusundaki yanlış anlamaların en yaygın kaynağı, nitelikli gelirin tanımıdır. Diğer serbest bölge kuruluşlarıyla yapılan işlemlerden elde edilen gelir genellikle nitelik kazanır. Buna karşılık BAE ana karasındaki şirketlerle (Dubai, Abu Dabi ve Şarika ana karası dahil) yapılan işlemlerden elde edilen gelir genellikle nitelik kazanmaz. Bu ayrım, müşteri tabanı hem serbest bölge hem ana kara karşı taraflarından oluşan şirketler başta olmak üzere pek çok serbest bölge şirketini şaşırtıyor.
Vergi muamelesi şirket düzeyinde "ya hep ya hiç" biçiminde işlemez. Bir şirket aynı vergi dönemi içinde hem nitelikli hem de nitelikli olmayan gelire sahip olabilir. %0 oranı yalnızca nitelikli kısma uygulanır; nitelikli olmayan gelir ise standart %9 oranında vergilendirilir. Dolayısıyla gelir sınıflandırmasının işlem düzeyinde yapılması gerekir; her gelir kalemi ayrı ayrı incelenir ve buna göre kategorize edilir.
Bir serbest bölge şirketinin yapabileceği en pahalı hata, serbest bölge lisansının otomatik olarak QFZP statüsü kazandırdığını sanmaktır. Oysa kazandırmaz.
Ekonomik Öz: Personel Sayısından Daha Fazlası
Ekonomik öz gereklilikleri sık sık yanlış anlaşıldığı için özel bir dikkati hak eder. FTA, ekonomik özü kalıplaşmış bir personel sayısı formülüyle değil, gelir yaratan temel faaliyetlerin gerçekten serbest bölge içinde yürütülüp yürütülmediğine bakan niteliksel bir değerlendirmeyle ölçer. Bu değerlendirme; yönetim kararlarının nerede alındığını, önemli sözleşmelerin nerede müzakere edilip imzalandığını, fikri mülkiyetin nerede geliştirildiğini veya nerede tutulduğunu ve harcama düzeyinin raporlanan gelirle orantılı olup olmadığını inceler.
Milyonlarca dirhemlik gelir beyan ederken ortak bir çalışma alanında yalnızca iki idari personel çalıştıran bir şirket, kaçınılmaz olarak denetim çeker. Buradaki ölçüt orantılılıktır: serbest bölgedeki ekonomik öz, iddia edilen ekonomik faaliyetle örtüşüyor mu?
Transfer Fiyatlandırması: Yeni Belgeleme Yükü
Transfer fiyatlandırması belgelendirmesi artık ilişkili taraflar arasındaki tüm işlemler için zorunludur. Daha büyük bir grubun parçası olan serbest bölge şirketleri, şirketler arası işlemlerin emsallere uygun biçimde yürütüldüğünü kanıtlamak zorundadır. Bu, aynı kişinin birden fazla şirketin nihai lehdarı olduğu grupları da kapsar. Belgelendirme gereklilikleri OECD Transfer Fiyatlandırması Kılavuzu'na göre belirlenir ve daha büyük gruplar için Ana Dosya ile Yerel Dosya'yı içerir.
Bu gereklilik, sahibi tarafından yönetilen pek çok işletmeyi hazırlıksız yakaladı. Örneğin, ilişkili bir Türk üretim şirketinden mal satın alan bir Dubai serbest bölgesi ticaret şirketi artık kullandığı fiyatlandırma yöntemini belgelemek, fiyatların emsallere uygunluğunu kanıtlamak ve FTA talep ettiğinde sunabileceği güncel kayıtlar tutmak zorundadır.
EmaraTax Beyan Gerçeği
QFZP statüsü talep edenler de dahil olmak üzere tüm vergi mükelleflerinin Federal Vergi Dairesi'ne kaydolması ve yıllık kurumlar vergisi beyannamelerini EmaraTax portalı üzerinden vermesi gerekir. Beyan son tarihi genellikle ilgili vergi döneminin sona ermesinden itibaren dokuz aydır. Geç beyan, ayda 500 AED'den başlayan ve tekrarlanan ihlallerde artan cezalar doğurur. Geç kayıt ise 10.000 AED tutarında ayrı bir ceza getirir.
Uyumun fiili yükü, beyannamenin kendisinin çok ötesine geçer. Şirketler, vergi yükümlülüklerini belirlemeye yetecek nitelikte defter ve kayıt tutmalı, bu kayıtları en az yedi yıl saklamalı ve FTA'nın bilgi taleplerine öngörülen süreler içinde yanıt verebilecek durumda olmalıdır.
Polaris; QFZP uygunluk değerlendirmesi, gelir sınıflandırması analizi, transfer fiyatlandırması belgelendirmesi ve EmaraTax beyanını kapsayan eksiksiz bir kurumlar vergisi danışmanlığı sunar. Serbest bölge şirketinizin vergi durumunun gizli bir değerlendirmesi için info@polaris.ae adresinden bizimle iletişime geçin.