BAE mahkemeleri tahkim şartlarını uyguluyor, ancak geç yapılan itirazlar, seçimlik ifadeler ve çek icrası şirketleri bu şarttan yoksun bırakabiliyor

Her mahkemenin hareket noktası olan kural: şartı ilk önce ileri sürmek

Tahkim şartı kendiliğinden işlemez. Federal Tahkim Kanunu'nun (2018 tarihli ve 6 sayılı Federal Kanun) 8(1). maddesine göre, bir tahkim anlaşmasının kapsamına giren bir uyuşmazlığı karara bağlaması istenen mahkeme, davalı esasa ilişkin herhangi bir talep ya da savunmada bulunmadan önce bunu isterse, anlaşma batıl ya da uygulanamaz olmadıkça davanın kabul edilemez olduğuna karar vermek zorundadır.

Federal Yüksek Mahkeme kuralı Ağustos 2020'de katı biçimde uyguladı. Hiç teslim edilmemiş bir uçağa ilişkin Fujairah'daki bir davada savunma, önce davacının belgelerine fotokopi oldukları gerekçesiyle itiraz etmiş ve hem dava hazırlık aşamasında hem de ilk derece mahkemesi önünde davanın reddini istemiş, tahkim şartını ise ancak daha sonra ileri sürmüştü. Mahkeme, alt derece mahkemelerinin davanın kabul edilemez olduğu yönündeki tespitini bozdu: bu itiraz usule ilişkindir ve önce esasa giren davalı, o uyuşmazlık bakımından bu itirazdan vazgeçmiş olur.

Dubai Temyiz Mahkemesi de aynı kuralı uyguluyor. Mahkeme Mart 2025'te, o yılın eylül ayında sunduğu bir dilekçede esasa ilişkin savunma yapmış olan bir tarafın Aralık 2024'te ileri sürdüğü itirazı reddetti.

Şarttan vazgeçme sayılan davranışlar

Bir şart davranış yoluyla da kaybedilebilir. Dubai Temyiz Mahkemesi, tahkim hakkından açıkça ya da zımnen feragat edilebileceğini kabul eder; ancak zımni feragat, tarafın şarttan vazgeçmeyi amaçladığını açıkça gösteren bir davranış gerektirir. Davranışın bu ölçütü karşılayıp karşılamadığını ilk derece mahkemesi takdir eder ve Temyiz Mahkemesi gerekçeli bir tespite dokunmaz.

Bir çeki icraya koymak böyle bir davranış olabilir. Mahkeme Mart 2025'te, bir denizcilik şirketinin, 8 milyon AED tutarlı bir çeki Dubai mahkemeleri aracılığıyla icraya koyarak, çarter sözleşmelerinde İngiltere Yüksek Mahkemesi'ni (High Court), küçük talepler için Singapur'da tahkimi ya da New York'u gösteren uyuşmazlık şartlarından zımnen vazgeçtiğine ilişkin tespiti onadı. Bu tespit, yukarıda değinilen geç itiraz ve keşidecinin çarter sözleşmelerinin tarafı olmaması da dahil olmak üzere başka gerekçelerle birlikte karara dayanak oldu; ancak ilk derece mahkemesinin bir çeki Dubai'de icraya koymayı yalnızca bir tahsilat adımı olarak değil, bir yargı yeri tercihi olarak değerlendirebileceğini gösteriyor.

Daha önceki bir dava da böyle bir davranış olabilir. Aynı mahkeme Ekim 2024'te, bir alıcının projeden satış sözleşmesine dayanarak açtığı ilk davada sözleşmedeki tahkim şartını ileri sürmeden savunma yapan bir geliştiricinin, alıcı aynı sözleşmeye dayanarak yeniden dava açtığında, ikinci dava farklı bir talep içerse bile, şarta dayanamayacağına hükmetti.

Mahkemelerin kapısını hiç kapatmamış şartlar

Bazı şartlar zaten kimseyi tahkime bağlamıyordu. Dubai Temyiz Mahkemesi Nisan 2025'te tahkim anlaşmasının karine olarak varsayılmadığına hükmetti: şartın ifadesi tahkimi tek yol hâline getirmelidir. Belirli uyuşmazlıkları hakem sıfatıyla müşavire gönderen, ancak taraflardan birinin müşavirin kararını reddetmesi hâlinde mahkemeye gitmesine imkân tanıyan bir inşaat sözleşmesi, yüklenicinin dava açmasını engellemedi.

Şart ayrıca yalnızca taraflarını bağlar. Çek davasında keşideci çarter sözleşmelerinin tarafı değildi ve Mahkeme, davalılardan bazıları şartın dışında kaldığında ve bunlar gerçek hasım konumundaysa uyuşmazlığın bölünmeyeceğini yineledi: genel yargı yetkisine sahip olan mahkemeler uyuşmazlığın tamamına bakar. Bir şirketler grubu içinde, sözleşmeyi imzalamamış bir iştirakin verdiği çek, sözleşmedeki şartı beraberinde taşımaz.

Bazı uyuşmazlıklar ise hiç tahkime götürülemez. Tahkim Kanunu'nun 4(2). maddesi sulh yoluyla çözülemeyen konularda tahkimi yasaklar; 53(2). madde de mahkemenin böyle bir hakem kararını re'sen iptal etmesini zorunlu kılar. Dubai Temyiz Mahkemesi Eylül 2024'te, bir BAE vatandaşının yüzde 51'lik payının, BAE vatandaşlarının mülkiyetine ilişkin eski kural kapsamında göstermelik bir “paravan” olduğu iddiasının, mahkemenin bir kamu düzeni kuralını uygulamasını gerektirdiğine ve bu nedenle ana sözleşmelerdeki tahkim şartının bu iddiayı mahkemelerin dışında tutamayacağına hükmetti. Karar, eski kural döneminde oluşturulan paylara ilişkindir; kuralın kaldırılmasından sonra yapılan nominee düzenlemelerine ilişkin uyuşmazlıkların tahkime götürülüp götürülemeyeceğini karara bağlamaz.

Kim imzaladı ve hangi yetkiyle

Tahkim Kanunu'nun 4(1). maddesi, bir şirketin tahkim anlaşmasını yalnızca bu konuda yetkili bir temsilci aracılığıyla yapabilmesine imkân tanır; aksi hâlde anlaşma batıldır. Hakem kararını kaybeden şirketler bunu zaman zaman bir çıkış yolu olarak kullanır ve imzayı atan yöneticinin bu yetkiye sahip olmadığını ileri sürer.

Abu Dabi Temyiz Mahkemesi Eylül 2024'te bu argümanı somut olayın koşullarında reddetti. Bir genel müdür (CEO), tahkim şartı içeren bir proje sözleşmesi imzalamıştı; tahkimi kaybeden şirket, yönetim kurulunun genel müdüre hiçbir zaman yetki vermediğini ileri sürdü. Mahkeme, bir temsilcinin tahkim anlaşması yapabilmesi için özel yetkiye ihtiyaç duyduğunu kabul etti; ancak bir şirketin yetkisiz bir işleme sözle ya da davranışla icazet verebileceğine ve icazetin önceden verilmiş yetki hükmünde olduğuna hükmetti. Sözleşmede şirketin itiraz edilmemiş mührü bulunuyordu, şirket yetki eksikliğini ispat edemedi ve aylarca itiraz etmeden tahkime katılmıştı; dolayısıyla bu itirazdan feragat etmiş ve şarta icazet vermişti.

Tahkim Kanunu'nun 25. maddesi bunu pekiştirir: tahkim anlaşmasının ihlal edildiğini bilerek tahkime devam eden ve kararlaştırılan süre içinde ya da böyle bir süre yoksa ihlali öğrendiği tarihten itibaren yedi gün (Abu Dabi mahkemesinin aktardığı Arapça metne göre yedi iş günü) içinde itiraz etmeyen taraf, itirazından feragat etmiş sayılır. Abu Dabi davası eski Medeni İşlemler Kanunu'na göre karara bağlandı; ancak 1 Haziran 2026'dan beri yürürlükte olan 2025 tarihli Kanun kuralın iki yarısını da koruyor: 870(1). madde yönetim ve koruma işlemlerini aşan işlemler için özel yetki arar ve tahkimi açıkça sayar; 873. madde ise sonradan verilen icazeti önceden verilmiş yetki hükmünde sayar.

Hakem kararından sonra: tahkim yeri, 30 gün ve tenfiz

Dubai Temyiz Mahkemesi Nisan 2025'te, hakem kararını iptal edebilecek mahkemenin yalnızca hukuki tahkim yeri tarafından belirlendiğine hükmetti; tahkim yerini taraflar açıkça ya da varsayılan bir tahkim yeri öngören kurum kuralları aracılığıyla seçer. Davayı yürüten kurum ve duruşmaların yapıldığı yer bu konuda belirleyici değildir. DIFC-LCIA kuralları uyarınca, tahkim yeri Dubai ve usul hukuku Federal Tahkim Kanunu olarak verilen bir hakem kararı, DIFC Mahkemeleri'nin değil, Dubai İstinaf Mahkemesi'nin yetkisine giriyordu.

İptal davası, hakem kararının iptalini isteyen tarafa tebliğinden itibaren 30 gün içinde açılmalıdır (54(2). madde). Aynı mahkeme Mayıs 2025'te sürenin ancak hakem heyetinin, 44. maddenin 15 gün içinde yapmasını gerektirdiği şekilde kararın imzalı bir suretini bizzat teslim etmesiyle başladığına hükmetti. Karardan başka bir yolla haberdar olmak ya da kararın tenfiz işlemlerinde tebliğ edilmesi süreyi başlatmaz.

Bu süreyi kaçırmak her şeyin sonu değildir. Mahkeme Mart 2025'te, hiç iptal davası açmamış bir tarafın, hakem kararının tenfizine ilişkin karara, bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde İstinaf Mahkemesi'ne yapacağı bir itiraz başvurusuyla (57. madde), 53(1). maddedeki iptal sebeplerinden herhangi birine dayanarak yine de karşı koyabileceğine hükmetti. Başarılı bir itiraz başvurusu tenfizin reddini sağlar; ancak hakem kararını ve kararın kesin hüküm etkisini ayakta bırakır. İptal davası açılması, mahkeme ciddi sebeplere dayanarak durdurma kararı vermedikçe tenfizi durdurmaz (56(1). madde).

Yabancı ve spor hakem kararları kendi yollarını izler

Federal Tahkim Kanunu'nun 2. maddesine göre, tahkim yeri yurt dışında olan uluslararası bir ticari tahkim, taraflar Kanun'un uygulanmasını seçmedikçe bu Kanun'un kapsamı dışındadır; bununla birlikte 2(3). madde Kanun'u BAE hukukuna tabi ilişkilere dair tahkimlere de uygular. Ras Al Khaimah Temyiz Mahkemesi Aralık 2021'de re'sen, Çin hukukuna tabi sözleşmeler kapsamında tahkim yeri Çin olan bir tahkimi kaybeden bir RAKEZ şirketinin, hakem kararının iptalini Ras Al Khaimah mahkemelerinden isteyemeyeceğine hükmetti. Mahkemeye göre iptal, tahkim yeri mahkemelerinin yetkisindedir; BAE mahkemeleri yabancı bir hakem kararını yalnızca tanıyıp tenfiz edebilir ya da New York Sözleşmesi'nin sınırlı sebepleriyle reddedebilir.

Abu Dabi Temyiz Mahkemesi Haziran 2022'de, New York'ta verilmiş bir ICC hakem kararının bir kefil aleyhine tenfizini onadı. Tenfiz mahkemesi esası incelemez; kamu düzeni, özel hakları koruyan kuralları değil, Devletin temel çıkarlarını ifade eder ve ABD mahkemelerinin kararı iptal etmeyi reddetmesi, kararın verildiği yerde kesin olduğunu gösteriyordu. Bu karar da, Londra'da verilmiş bir deniz ticareti hakem kararına ilişkin Mart 2020 tarihli bir Federal Yüksek Mahkeme kararı gibi, o tarihte yürürlükte olan usul yönetmeliğini uyguladı. Yol artık 2022 tarihli Hukuk Usulü Kanunu'nun 222. ve 223. maddeleriyle belirleniyor: beş iş günü içinde karar veren icra hâkimine dilekçeyle başvuru ve bu karara karşı doğrudan istinaf. Hakem kararı, BAE hukukuna göre tahkime elverişli bir konuya ilişkin olmalı ve verildiği yerde icra edilebilir nitelikte olmalıdır.

Dubai'de spor hakem kararları ayrı bir yerde durur. Dubai Temyiz Mahkemesi Genel Kurulu Kasım 2025'te, Dubai mahkemelerinin, Merkez'in kanunu ve kuralları uyarınca kesin ve icra edilebilir olan bir BAE Spor Tahkim Merkezi kararının iptali için açılan bağımsız bir davaya bakamayacağına hükmetti. Denetim tenfiz istendiğinde yapılır: icra hâkimi, taraflardan birinin talebi üzerine, Temyiz Mahkemesi'ne kadar gidebilen esasa ilişkin bir icra uyuşmazlığı içinde, kararın, ihlali hâlinde onu batıl kılacak genel tahkim kurallarına uygun olup olmadığını inceler.

Bir şirketin sözleşmelerinde ve kayıtlarında neleri kontrol ediyoruz

Uyuşmazlık şartlarında, tahkimin tek yol olup olmadığını; yalnızca bir kurumun ya da bir kurallar dizisinin değil, hukuki bir tahkim yerinin belirtilip belirtilmediğini; ve çekleriyle işlemi destekleyen iştirakler de dahil olmak üzere fiilen işin içinde olacak şirketlerin şartın tarafı olup olmadığını okuyoruz.

Yetki konusunda, tahkim şartı içeren bir sözleşmeyi imzalayan kişinin, tahkim anlaşması yapmayı açıkça kapsayan bir yönetim kurulu kararına ya da vekâletnameye sahip olduğunu ve bu belgenin yıllar sonra ibraz edilebileceği şekilde şirketin kayıtlarında saklandığını kontrol ediyoruz. Aynı şeyi karşı tarafın imza yetkilisi için de soruyoruz.

Bir dava tebliğ edildiğinde şirketin avukatları tahkim itirazını, dava hazırlık aşaması da dahil olmak üzere ilk dilekçede ileri sürer. Tahkim şartı içeren bir sözleşmeye dayanarak bir çeki icraya koymadan ya da dava açmadan önce sahipler, bir mahkemenin bunu o uyuşmazlık ve muhtemelen aynı sözleşmeye ilişkin sonraki uyuşmazlıklar bakımından şarttan vazgeçme olarak değerlendirip değerlendiremeyeceğini tartar.

Bir hakem kararı geldiğinde, hakem heyetinin teslim tarihi kaydedilir ve 30 günlük iptal süresi takvime işlenir; her tenfiz kararı da kendi 30 günlük süresini başlatır. Kayıtlı adresler ve sözleşmelerdeki e-posta adresleri güncel tutulur; çünkü her süre, bir bildirimin gereğini yapacak birine ulaşmasına bağlıdır.

Tek bir tahkim kanunu, birden fazla yüksek mahkeme

Federal yargı ile Dubai, Abu Dabi ve Ras Al Khaimah mahkemelerinin her birinin kendi yüksek mahkemesi vardır. Tüm mahkemeler Federal ve Yerel Yargı İlkelerini Birleştirme Kurumu'nun ilkelerine uymak zorundadır (2019 tarihli ve 10 sayılı Federal Kanun, 18. madde); bunların dışında genel bir bağlayıcı emsal kuralı yoktur. Buradaki kararların çoğu Dubai mahkemelerine aittir; diğer yüksek mahkemeler aynı noktayı ele aldığında, aynı federal Tahkim Kanunu'nu uygulayarak aynı yönde ilerliyor. Bir Genel Kurul kararı kendi mahkemesinin tutumunu netleştirir: Genel Kurul'a havale edilmeden bu karardan ayrılan bir temyiz kararı kaldırılabilir (Hukuk Usulü Kanunu, 190(1)(c). madde).

Kamu düzeni davası ve çek davasındaki, Dubai mahkemelerinin Hukuk Usulü Kanunu uyarınca sahip oldukları yargı yetkisinden vazgeçemeyeceğine ilişkin ek gerekçe dışında, şartlar şirketlerin yaptıklarıyla kaybedildi ya da korundu: savunmalarının sırası, parayı tahsil etmek için seçtikleri yargı yeri, imzaladıkları ifadeler ve bunları kimin imzaladığı.

Bu makale, BAE mahkeme kararlarını ve mevzuatını 1 Kasım 2026 itibarıyla aktarır. Genel bilgi niteliğindedir, hukuki danışmanlık değildir. Polaris bir hukuk bürosu değildir; uyuşmazlıklarda BAE'de ruhsatlı avukatlarla birlikte çalışırız.